Fiziğin Muhteşem DünyasıEtkileşimli fizik simülasyonları
Ana sayfa › Nükleer Fizik › Alfa Bozunumu · Gamow Teorisi

Alfa Bozunumu: Coulomb Engelinden Tünelleme

Gamow modelinde α parçacığı, yarıçapı $R$ olan çekirdek içinde önceden oluşmuş kabul edilir. Dışarıda yavru çekirdeğin Coulomb potansiyeli $V(r) = \dfrac{2Z_d e^2}{4\pi\varepsilon_0 r}$ ile karşılaşır. α'nın enerjisi $Q$, engelin tepesinden çok küçük olduğundan klasik olarak kaçamaz, ancak $R < r < r_c$ bölgesinden tünelleyebilir. Burada klasik dönüm noktası $r_c = 2Z_d e^2/(4\pi\varepsilon_0 Q)$'dur.

WKB yaklaşımında geçiş olasılığı $P \approx e^{-G}$ olur ve Gamow faktörü şöyle yazılır: $$G = \frac{2}{\hbar}\int_R^{r_c}\sqrt{2\mu\,[V(r)-Q]}\;dr = \frac{2\sqrt{2\mu c^2 Q}}{\hbar c}\,r_c\left[\arccos\sqrt{x} - \sqrt{x(1-x)}\right],\qquad x = \frac{R}{r_c}$$ α engele saniyede $f = v/2R$ kez çarpar. Buradan bozunma sabiti $\lambda = f\,e^{-G}$ ve yarı ömür $T_{1/2} = \ln 2/\lambda$ elde edilir. $G$, $Q$'ya üstel biçimde duyarlıdır: $Q$'daki 2 kat fark yarı ömürde ~24 mertebe fark yaratır (Geiger–Nuttall yasası, $\log T_{1/2} \approx a + b\,Z_d/\sqrt{Q}$).

Kullanılan değerler ve varsayımlar

$e^2/4\pi\varepsilon_0 = 1.440$ MeV·fm, $\hbar c = 197.33$ MeV·fm, $m_\alpha c^2 = 3727.38$ MeV, yavru kütlesi $\approx A_d \times 931.494$ MeV. Etkileşme yarıçapı $R = r_0\,(A_d^{1/3} + 4^{1/3})$ ve varsayılan $r_0 = 1.2$ fm. İç hız $v = c\sqrt{2Q/\mu c^2}$ alınır; önceden oluşum olasılığı 1 kabul edilir. Literatür değerleri: $Q_\alpha$ ve $T_{1/2}$ (NNDC/ENSDF yuvarlatılmış). $Q$, bozunmanın toplam enerjisidir; α'nın kinetik enerjisi geri tepme nedeniyle biraz küçüktür: $K_\alpha = Q\,(A-4)/A$.

Parametreler

Bozunan çekirdek

Potansiyel grafiğine tıklayarak o noktadaki $V(r)$ ve $V-Q$ değerlerini görün. "Özel" seçiliyken $Z$, $A$ ve $Q$ serbestçe değiştirilebilir.

literatürGamow modeli (her çekirdek)seçili $Z_d$ için model eğrisi

Hesaplama

Bunu dene

1. ²³⁸U ile ²¹²Po'yu karşılaştırın. $Q$ değerleri yaklaşık 2 kat farklı; Gamow faktörleri ve yarı ömürler ne kadar farklı?

Açıklama
²³⁸U için $G \approx 88$, ²¹²Po için $G \approx 32$. $e^{-G}$ oranı $\sim e^{56} \approx 10^{24}$; bu yüzden yarı ömürler de $\sim 10^{24}$ kat farklı çıkar ($1.4\times10^{17}$ s ile $3\times10^{-7}$ s). Model iki değeri de birkaç kat içinde verir.

2. ²³⁸U seçili iken $r_0$'ı 1.2 fm'den 1.4 fm'ye çıkarın. Yarı ömür kaç mertebe değişir? Bu, modelin hangi parametreye en duyarlı olduğunu gösterir.

Açıklama
$R$ büyüdükçe engel incelir ($x = R/r_c$ artar), $G$ yaklaşık 6 azalır ve yarı ömür ~2.6 mertebe kısalır. Bu yüzden Gamow modeli eğilimi çok iyi verir, ama mutlak değer $R$ seçimine bağlıdır.

3. Geiger–Nuttall grafiğinde ²¹⁰Po'nun model noktası literatürden ne kadar sapıyor? Neden diğerlerinden daha çok sapıyor olabilir?

Açıklama
Model ~40 kat kısa yarı ömür verir (log farkı ≈ −1.6). ²¹⁰Po'nun yavrusu ²⁰⁶Pb ($N = 124$) çift sihirli ²⁰⁸Pb'ye çok yakındır; kabuk etkileri α önceden oluşum olasılığını 1'in çok altına düşürür. Basit model bunu içermez.

Nükleer Fizik dersindeki diğer simülasyonlar