Fiziğin Muhteşem DünyasıEtkileşimli fizik simülasyonları
Ana sayfa › Katıhal Fiziği II › Süperiletkenlik

Süperiletkenlik: BCS Kuramı, Meissner Etkisi ve Kritik Alan

Kritik sıcaklığın ($T_c$) altında bazı metallerin direnci sıfırlanır ve içlerinden manyetik alanı dışlarlar (Meissner etkisi). BCS kuramında Fermi yüzeyi çevresindeki elektronlar fonon aracılı zayıf bir çekimle Cooper çiftleri oluşturur ve uyarılma spektrumunda bir enerji aralığı $\Delta$ açılır. Aralık, sıcaklığa bağlı şu öz-tutarlı denklemden bulunur: $$\frac{1}{N_0V} = \int_0^{\hbar\omega_D}\frac{\tanh\!\left(E/2k_BT\right)}{E}\,d\xi,\qquad E = \sqrt{\xi^2+\Delta^2}$$ Zayıf bağlaşım limitinde $\Delta(0) = 1.764\,k_BT_c$ ve $T_c$'de ısı sığasının sıçraması $\Delta C/\gamma T_c = 1.43$ olur.

Manyetik alan yüzeyden içeri yalnızca London nüfuz derinliği kadar girer: $$\nabla^2\vec B = \frac{\vec B}{\lambda_L^2},\qquad \lambda_L = \sqrt{\frac{m}{\mu_0 n_s e^2}},\qquad \lambda_L(T) \approx \frac{\lambda_L(0)}{\sqrt{1-(T/T_c)^4}}$$ Sıcaklık dışında, yeterince güçlü bir alan da süperiletkenliği yok eder: $B_c(T) \approx B_c(0)\,[1-(T/T_c)^2]$.

I. ve II. tür süperiletkenler

Ginzburg–Landau parametresi $\kappa = \lambda/\xi$ ($\xi$: eşuyum uzunluğu) $1/\sqrt2$'den küçükse süperiletken I. türdür ve $B_c$'de birden normale geçer. $\kappa > 1/\sqrt2$ ise II. türdür: $B_{c1}$ ile $B_{c2}$ arasında alan, her biri bir akı kuantumu $\Phi_0 = h/2e = 2.07\times10^{-15}$ Wb taşıyan girdaplar hâlinde içeri girer (karma durum). Büyük $\kappa$ için $B_{c1}\approx B_c\ln\kappa/(\sqrt2\kappa)$ ve $B_{c2} = \sqrt2\,\kappa B_c$.

Parametreler

Hesaplama

Bunu dene

1. BCS görünümünde $T \to 0$ için $\Delta(0)/k_BT_c$ oranını okuyun. Alüminyum ($T_c = 1.18$ K) için $\Delta(0)$ kaç meV'tur? Kurşunu seçip BCS tahminini ölçülen değerle karşılaştırın.

Açıklama
Sayısal çözüm $\Delta(0)/k_BT_c = 1.764$ verir. Al için $\Delta(0) = 1.764\,k_B(1.18\ \text{K}) \approx 0.179$ meV; ölçülen $\approx 0.18$ meV ile uyumludur. Pb için BCS $1.764\,k_B(7.19\ \text{K}) \approx 1.09$ meV öngörür, ölçülen değer ise $\approx 1.35$ meV'tur ($2\Delta/k_BT_c \approx 4.4$). Kurşun güçlü bağlaşımlı bir süperiletkendir; zayıf bağlaşım BCS kuramı onu tam açıklayamaz.

2. Meissner görünümünde $\lambda_L(0) = 50$ nm, levha kalınlığı $d = 1\ \mu$m seçin. $T = 0$'da yüzeyden 100 nm içeride $B/B_0$ ne kadardır? $T = 0.9\,T_c$'de $\lambda_L$ kaç nm olur?

Açıklama
Kalın levhada $B \approx B_0e^{-x/\lambda} = e^{-2} \approx 0.135\,B_0$. $T = 0.9\,T_c$'de $\lambda_L = 50/\sqrt{1-0.9^4} = 50/\sqrt{0.3439} \approx 85.3$ nm; alan bu kez daha derine girer ($B \approx e^{-100/85.3} \approx 0.31\,B_0$).

3. Faz diyagramında kurşunu seçin ($B_c(0) = 80.3$ mT, $T_c = 7.19$ K). $T = 4$ K'de 60 mT'lık bir alanda numune süperiletken midir? Mükemmel iletken karşılaştırmasında önce alanı açıp sonra soğutun: iki numunenin içindeki alan neden farklı?

Açıklama
$B_c(4\ \text{K}) = 80.3\,[1-(4/7.19)^2] \approx 55.4$ mT $< 60$ mT, yani numune normal durumdadır. Alan açıkken soğutulan mükemmel iletken içindeki akıyı korur ($dB/dt = 0$), süperiletken ise alanı dışarı atar ($B = 0$). Meissner etkisi, süperiletkenliğin sıfır dirençten öte bir termodinamik faz olduğunu gösterir.

Katıhal Fiziği II dersindeki diğer simülasyonlar